Онлайн сауда мен жеткізу қызметтері күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналды. Осыны пайдаланатын алаяқтар өзін курьер, сатып алушы немесе жеткізу қызметінің өкілі ретінде таныстырып, азаматтардың ақшасы мен жеке деректерін қолға түсіруге тырысады.
Олардың басты мақсаты – адамды асықтырып, ақпаратты тексермей әрекет етуге мәжбүрлеу.
«Жеткізуді растау үшін кодты айтыңыз»
Алаяқтар қоңырау шалып немесе хабарлама жіберіп, сіздің атыңызға сәлемдеме келгенін, жеткізу кешіккенін немесе оны растау қажет екенін айтуы мүмкін.
Одан кейін SMS арқылы келген кодты сұрайды.
Есте сақтаңыз: SMS-кодты ешкімге айтуға болмайды. Ол сәлемдемені растауға емес, банк қосымшасына немесе басқа аккаунттарға кіруге арналған болуы мүмкін.
Кей жағдайда алаяқтар «қайта жеткізу үшін» төлем жасауды ұсынып, сілтеме немесе QR-код жібереді. Мұндай сілтемелер жалған сайттарға апарып, банк картасының деректерін ұрлауға бағытталуы мүмкін.
Егер сіз шынымен тапсырыс күтсеңіз, оның мәртебесін тек ресми қосымша немесе сайт арқылы тексеріңіз.
Жалған «қауіпсіз жеткізу»
Алаяқтар хабарландыру сайттарында сатушыларды да алдайды.
Өзін сатып алушы ретінде таныстырған адам тауарды жеткізу арқылы алғысы келетінін айтып, сатушыға арнайы сілтеме жібереді. Онда «төлемді алу» немесе «жеткізуді рәсімдеу» үшін карта деректерін енгізу сұралады.
Сондай-ақ алаяқтар «комиссия», «сақтандыру» немесе басқа төлемді алдын ала төлеуді талап етуі мүмкін.
Нақты сатып алушы сізден ақша алу үшін комиссия төлеуді талап етпейді.
Сондықтан мәмілені ресми сауда алаңының ішіндегі төлем және жеткізу қызметтері арқылы ғана жүргізген дұрыс.
Қайтарылған тауардың орнына басқа зат
Алаяқтық сатушы тауарды жібергеннен кейін де болуы мүмкін.
Мысалы, сатып алушы смартфонды алып, кейін оны қайтарып жібереді. Бірақ сатушыға басқа, ақаулы немесе арзанырақ құрылғы келуі мүмкін.
Сондықтан қымбат тауарды жібермес бұрын оның:
сыртқы көрінісін;
жинақтамасын;
сериялық нөмірін;
қаптау процесін фото немесе бейнеге түсіріп алған жөн.
Қайтарылған тауарды алған кезде мәміленің аяқталғанын бірден растамаңыз. Алдымен тауарды мұқият тексеріңіз.
Алаяқтардан қалай қорғануға болады?
Қарапайым ережелерді есте сақтаңыз:
SMS-кодтарды, парольдерді және PIN-кодтарды ешкімге бермеңіз;
жеткізу туралы ақпаратты тек ресми сайттар мен қосымшалар арқылы тексеріңіз;
күмәнді сілтемелер мен QR-кодтарға өтпеңіз;
сатып алу-сату мәмілесін ресми платформадан тыс жүргізбеңіз;
күтпеген «комиссиялар» мен «сақтандыру» төлемдерін жасамаңыз;
қымбат тауарларды жібермес бұрын фото және видеоға тіркеп алыңыз.
Ең бастысы: егер сізден SMS-кодты айту, белгісіз сілтемеге өту немесе шұғыл ақша төлеу сұралса – асықпаңыз. Ақпаратты өзіңіз ресми арналар арқылы тексеріңіз.
Дереккөз: Fingramota.kz
