Көкшетау қаласындағы Абай Мырзахметов атындағы университетте «Конституциялық реформаның Қазақстанның халықаралық қатынастарына әсері» тақырыбында ғылыми конференция өтті. Конференцияға саясаттанушылар, заңгерлер, экономистер және академиялық қауымдастықтың өкілдері жиналды. Талқылауға түскен мәселе тек ішкі институционалдық өзгерістер ғана емес, жаңа конституциялық модельдің елдің халықаралық имиджіне, инвестициялық тартымдылығына және сыртқы саясат архитектурасына қалай әсері жөненде де болды.
Конференция жаңа Конституция жобасының тағдырын анықтауы 15 наурызға белгіленген республикалық референдумға дайындық аясында өтті. Спикерлердің айтуынша, бұл тек нормаларды түзету емес, Қазақстанның жаһандық аренадағы орнын нығайтуға қабілетті жаңартылған мемлекеттік құрылым моделін қалыптастыру туралы болып отыр.
Конференцияда негізгі баяндамалардың бірін саясат ғылымдарының докторы Анар Бухаева жасады. Оның баяндамасы конституциялық бақылау жүйесіндегі халықаралық келісімдер мен ұлттық мүдделерді қорғау сұрақтарына арналды.
«Қазақстан Республикасында Конституцияның басымдығын және ұлттық мүдделерді қорғауды қамтамасыз ететін толыққанды конституциялық- құқықтық сүзгі қалыптасқан. Бұл сүзгі келіссөздерден, қол қоюдан бастап, ратификациялау және халықаралық органдардың шешімдерін орындауға дейін барлық кезеңдерді қамтиды», – деп атап өтті спикер.
Оның айтуынша, қазақстандық модель халықаралық ынтымақтастыққа ашықтықты, конституциялық бірізділікті қорғаудың қатаң құқықтық механизмдерімен үйлестіреді. Халықаралық келісімдердің алдын ала бақылауы мен халықаралық органдардың шешімдерін орындау мүмкіндігі жаһандық қатысу мен ұлттық егемендік арасында тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік береді.
Саяси ғылымдар бойынша PhD Виктор Славецкий реформаның сыртқы саяси өлшеміне назар аударды.
«Конституциялық өзгерістер тек ішкі құқықтық акт болып қана қоймай, сонымен қатар сыртқы саяси ұстанымның факторы болып табылады. Қазақстанның халықаралық имиджі реформаның аясында мемлекет-жүйесіне көшуі тиіс», – деді спикер.
Оның пікірінше, реформаның ашықтығы және оны халықтық дауыс беру арқылы өткізу елдің халықаралық беделін арттырады. Инвестициялар мен серіктестердің сеніміне қатысты жаһандық бәсекелестік жағдайында құқықтық жүйенің тұрақтылығы мен институттардың болжамдылығы стратегиялық артықшылыққа айналады.
Бір палаталы парламентке – Құрылтайға көшу мәселесіне ерекше назар аударылды. Әлеуметтік ғылымдар магистрі Артем Файзулин халықаралық салыстырмалы талдау ұсынды. Ол сондай-ақ, скандинавиялық елдердің сәтті мысалдары көрсеткендей, күшті комитеттер мен ашық рәсімдер болған жағдайда бір палаталы модель заң шығарушылықты жылдамдатуға және депутаттардың жауапкершілігін арттыруға мүмкіндік беретінін атап өтті.
«Бір палаталы парламенттік жүйелер жаңашылдық емес, көпшілігі унитарлық мемлекеттер үшін уақытпен тексерілген модель. Бұл өз кезегінде мемлекеттің сыртқы саяси икемділігіне оң әсер етеді», – деді магистр.
Саясаттанушы Дариға Құрманжанқызы реформаның гуманитарлық өлшемін айқындап берді. Оның айтуынша, жаңа Конституция «техникалық түзетулер ғана емес, мемлекеттің және қоғамның өзара қатынастар философиясын қайта анықтауға бағытталған идеологиялық және саяси әрекет».
Ол жобаны референдумға шығару негізгі заңның қоғамдағы сенімділігін күшейтіп, халық билігі принципін даму үшін негізгі бағдар ретінде көрсететінін атап өтті.
Конференцияны қорытындылай келе, қатысушылар алдағы референдумның тек ішкі саяси оқиға ғана емес, сонымен бірге халықаралық қауымдастыққа маңызды белгі болатынына келісті. Қазақстан саяси архитектурасын эволюциялық жолмен, тұрақты және институционалдық мұрагерлікті сақтай отырып жаңартуға дайын екенін көрсетеді.
Кокшетаудағы талқылау конституциялық реформаның сарапшылар қауымдастығы тарапынан тар заңдық контексте емес, кең геосаяси тұрғыда қарастырылатынын көрсетті. Жаңа модель билік тепе-теңдігін, институттардың ашықтығын және құқықтық болжамдылықты қамтамасыз ете алса, бұл елдің халықаралық беделіне тікелей әсер етеді.
